★ दुधकुण्ड (पेदाङ छो) केवल एउटा उच्च पहाडी ताल होइन — यो प्रकृतिको अद्भुत सिर्जना, रहस्यमय पानी, धार्मिक आस्था, र साहसिक यात्राको अविस्मरणीय अनुभव को संगम हो। चौलानीजस्तो सेतो पानी, बादल लाग्दा दूधजस्तो देखिने छटा, पन्ध्र सय वर्ष पुरानो इतिहास, र ढुङ्गा टिपेर सन्तान प्राप्तिको विश्वास — यी सबैले यो कुण्डलाई रसुवाको अनुपम धरोहर बनाइदिएका छन्।

परिचय : प्रकृतिको चमत्कार, आस्थाको धरोहर

रसुवाको गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका–२, नेपाल–चीन सिमाना नजिकै अवस्थित दुधकुण्ड — यो एउटा साधारण ताल होइन, यो प्रकृतिको अद्भुत चमत्कार हो। स्थानीयहरू यसलाई ‘पेदाङ छो’ भन्दछन्, र यसको पानी अन्य कुण्डको पानीभन्दा सेतो छ — चामल पखालेको चौलानीजस्तै देखिन्छ। किंवदन्ती छ, पहिले यसको पानी दूधजस्तै सेतो भएकाले यसको नाम ‘दुधकुण्ड’ रहन गएको हो।

यस कुण्डको आकर्षण यसको सेतोपन मात्र होइन — यहाँ फूलको रूख र तोरमा जस्तो आकृति कुण्डको सतहमा देखिन्छ, जसका कारण ‘पेदाङ छो’ नामाकरण गरिएको हो। यो कुण्ड पन्ध्र सय वर्ष अघि लामाहरूले पत्ता लगाएको विश्वास गरिन्छ। स्थानीय भनाइ अनुसार, गत्लाङको पार्वतीकुण्ड र यो दुधकुण्ड दिदीबहिनी हुन् — जसले यी दुई कुण्डबीच आध्यात्मिक सम्बन्ध रहेको सङ्केत गर्छ।

कसरी पत्ता लाग्यो कुण्ड ? भिन्न भिन्न मत

यस कुण्डको खोजीको विषयमा स्थानीयवासीहरूको भिन्न धारणा छ। कोही भन्छन् — तिब्बतको लेन्देबाट आएका गोठालाहरूले गाई चराउँदै गर्दा यो कुण्ड देखेर पत्ता लगाएका हुन्। अर्को मत अनुसार, लामाहरूले पत्ता लगाएका हुन्। तर सबैको एउटै विश्वास छ :

“आकाशमा बादल लाग्दा यो कुण्डको पानी पूरै दूधजस्तै* देखिन्छ।”*

यसले यो कुण्डको प्राकृतिक रहस्य मात्र होइन, यससँग जोडिएको अलौकिक महिमा पनि झल्काउँछ।

४,७०० मिटरको उचाइमा : चिसो, फूल र वन्यजन्तुको संसार

समुद्री सतहबाट ४,७०० मिटर को अग्लो पहाडी काखमा अवस्थित दुधकुण्ड पुग्न टिमुरेबाट ४ दिनको पैदल यात्रा तय गर्नुपर्छ। तर यो यात्रा पट्यार लाग्दो छैन — किनभने बाटोभरि प्रकृतिले आफ्ना रंगीन कलाकृतिहरू पस्किएको छ :

• हिमाली चिसो हावाको सुस्याहट

• थरिथरिका जंगली फूलको वासना र मनोरम खर्कहरू

• मृग उफ्रेका र डाँफे नाँचेको दृश्य

• नेपाल र तिब्बत दुवैतिरका हिमशृंखलाको अविस्मरणीय दृश्य

यात्राको हरेक पाइलामा प्रकृतिले स्वागत गर्छ। यसैले यो चुनौतीपूर्ण यात्रा भए पनि, जो पुग्छन्, उनीहरूलाई लाग्छ :

“एकपटक पुग्नै पर्ने गन्तव्य रहेछ दुधकुण्ड।”

आउँदा–जाँदा फरक मार्ग, फरक अनुभव

दुधकुण्डको यात्राको एउटा विशेष सुविधा छ — जाँदा एउटा मार्ग, फर्कदा अर्को मार्ग प्रयोग गर्दा फरक–फरक दृश्य हेर्न पाइन्छ :

• जाँदा : घट्टेखोला → धुम्बाबु → धोजु → तोङया नालुङखर्क → लाङटाङ बासा → चेन्दुलुङ पाखा → चेन्दुलुङ खोला → चौरीखर्क/भेडाखर्क → दुधकुण्ड

• फर्कदा : दुधकुण्ड → गाङसेर → कालोकुण्ड (घ्यागर छो) → झारलखर्क → याङछोसा → देउराली रावुलाप्चे → सिङयुल → डुप्चु → जार्सा → क्यारूङ → थाङसेम्बु → ब्राङगा → टिमुरे

३ दिनको यात्रा तय गर्दा प्रत्येक दिन नयाँ भू–दृश्य, नयाँ अनुभव र नयाँ ऊर्जा पाइन्छ।

धार्मिक आस्था : पाप मोक्ष र इच्छा पूर्ति

दुधकुण्ड हिन्दु तथा बौद्ध दुवै धर्मावलम्बीका लागि पवित्र तीर्थ हो। यहाँ भदौ पूर्णिमाका दिन वर्षेनी मेला लाग्छ। भक्तजनहरू यहाँ पापबाट मुक्ति र पुण्य कमाउने आशामा  यात्रा तय गर्छन्।

प्रचलन :

• झाँक्रीहरू लाई एक वर्ष दर्शन गरेपछि आउने वा नआउने निर्क्योल गर्नुपर्ने नियम छ।

• एउटा इच्छा मागेमा पूरा हुने विश्वास।

• कुण्डमा डुबुल्की मारेपछि सतहबाट एउटा ढुङ्गा टिपी घरमा पूजा गरी राख्नाले सन्तान प्राप्ति हुने जनविश्वास — यो ढुङ्गा बच्चा नहुँदासम्म घरमा पूजा गरी राख्नुपर्छ।

   

  निष्कर्ष : दुधकुण्ड — जहाँ प्रकृति, रहस्य र आस्थाको संगम

  दुधकुण्ड (पेदाङ छो) केवल एउटा उच्च पहाडी ताल होइन — यो प्रकृतिको अद्भुत सिर्जना, रहस्यमय पानी, धार्मिक आस्था, र साहसिक यात्राको अविस्मरणीय अनुभव को संगम हो। चौलानीजस्तो सेतो पानी, बादल लाग्दा दूधजस्तो देखिने छटा, पन्ध्र सय वर्ष पुरानो इतिहास, र ढुङ्गा टिपेर सन्तान प्राप्तिको विश्वास — यी सबैले यो कुण्डलाई रसुवाको अनुपम धरोहर बनाइदिएका छन्।

  यहाँ पुग्ने हरेक तीर्थयात्रीले फरक–फरक मार्ग, फरक–फरक दृश्य, र एउटै परमानन्द पाउँछन्। यदि तपाईं साहस, सौन्दर्य र आस्था तीनैको एकै प्याकेज खोज्दै हुनुहुन्छ भने — दुधकुण्ड तपाईंको पर्खाइमा छ।