सृष्टिमाता कुण्ड

📌 प्रकार: ताल तलैया, धार्मिक स्थल, पर्यटकीय स्थल 📅 प्रकाशित: २०८३ साउन २० 🏛️ स्थानीय तह: गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका

सृष्टिमाता कुन्ड- गोसाइँकुण्डसँगै जोडिएको कुण्ड

सृष्टिमाता वा कलेआमा कुण्डको परिचय

★ सृष्टिमाता कुण्ड (कलेआमा) गोसाइँकुण्ड क्षेत्रको एक अत्यन्त महत्वपूर्ण धार्मिक स्थल हो। सन्तानप्राप्ति र बोली फुट्ने जस्ता जनविश्वासले यस कुण्डलाई भक्तजनहरूको विशेष आस्थाको केन्द्र बनाएको छ। गोसाइँकुण्डको पवित्र जलधारासँग जोडिएको यस कुण्डले मातृत्व, सृष्टि र आशीर्वाद को प्रतीकका रूपमा आफ्नो विशिष्ट पहिचान बनाएको छ। हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि यो केवल एक ताल मात्र नभई मनोकामना पूर्तिको पवित्र थलो हो, जहाँ श्रद्धापूर्वक स्नान गर्नाले जीवनका ठूला समस्याहरूको समाधान हुने विश्वास रहिआएको छ।

स्थान र परिचय

रसुवा जिल्लाको गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका वडा नं ६ मा अवस्थित सृष्टिमाता कुण्ड गोसाइँकुण्डकै दक्षिणतर्फ जोडिएको एक पवित्र ताल हो। यो कुण्ड त्रिशूलधाराभन्दा मुनि पर्दछ र गोसाइँकुण्डको मुख्य जलमार्गसँग जोडिएको छ। गोसाइँकुण्ड क्षेत्रमा एक सय आठ कुण्डहरू रहेको मान्यता छ， जसमध्ये सृष्टिमाता कुण्ड पनि एक हो। यो कुण्ड समुद्री सतहबाट करिब ४,३८० मिटरको उचाइमा रहेको गोसाइँकुण्डको साझा जलक्षेत्रभित्र पर्दछ।

नामकरण : कलेआमा

स्थानीयहरूले यस कुण्डलाई ‘कलेआमा’ भनेर चिन्दछन्। ‘कले’ अर्थात् कलिलो सन्तान र ‘आमा’ अर्थात् माता—अर्थात् सन्तानप्रदायिनी माता। संस्कृतमा ‘सृष्टिमाता’ को अर्थ ‘सृष्टिकी माता’ वा ‘जगत्जननी’ हुन्छ। यस नामले नै यस कुण्डको मूल पहिचान र विशेषता प्रकट गर्दछ—यो सन्तानको उत्पत्ति र सृष्टिसँग जोडिएको पवित्र कुण्ड हो। स्थानीय बोलचालको भाषामा ‘कलेआमा’ भन्नाले सन्तान दिने मातालाई बुझिन्छ, जसले गर्दा यो कुण्ड मातृत्व र सन्तानप्राप्तिको प्रतीकका रूपमा स्थापित छ।

धार्मिक महत्व र जनविश्वास

सन्तानप्राप्तिको आस्था
सृष्टिमाता कुण्डको सबैभन्दा प्रमुख विशेषता भनेको सन्तानप्राप्तिको जनविश्वास हो। मान्यता छ—यस कुण्डकै इच्छा बमोजिम मानव जातिको सन्तानको जन्म हुने गर्दछ। सन्तान नभएका दम्पतीहरू यस कुण्डमा पुगेर श्रद्धापूर्वक स्नान गरेमा सन्तान प्राप्ति हुने विश्वास गरिन्छ। यो विश्वास यति गहिरो छ कि वर्षेनी टाढा-टाढाबाट मनोकामना लिएर भक्तजनहरू यस कुण्डको दर्शन र स्नानका लागि आउने गर्छन्।

बोली फुट्ने विश्वास
अर्को उल्लेखनीय जनविश्वास के छ भने—कुनै बालकहरू लामो समयसम्म बोल्न नसकेमा यहाँ डुबुल्की लगाएपछि बोली फुट्ने मान्यता रहेको छ। यस कुण्डको जलले मूक बालकको वाणी खोल्ने शक्ति राख्दछ भन्ने आस्था स्थानीय समुदायमा प्रचलित छ। यी दुवै विश्वासले यस कुण्डलाई चमत्कारी शक्ति भएको पवित्र स्थलका रूपमा स्थापित गरेको छ।

गोसाइँकुण्ड यात्रामा स्थान

गोसाइँकुण्डको तीर्थयात्रामा जाने भक्तजनहरूले ‘फेरो मार्ने’ क्रममा यस कुण्डलाई तरेर मात्र अगाडि बढ्ने गर्दछन्। गोसाइँकुण्डको परिक्रमा (फेरो) गर्ने क्रममा सृष्टिमाता कुण्डको दर्शन र स्नान अनिवार्य जस्तै मानिन्छ। गोसाइँकुण्डको मुख्य तालको दक्षिणतर्फ रहेको यो कुण्ड तीर्थयात्रीहरूको आस्थायात्राको एक महत्वपूर्ण ताल हो।

गोसाइँकुण्ड क्षेत्रमा भैरव कुण्ड, सरस्वती कुण्ड, सूर्य कुण्ड लगायत दर्जनौं साना-ठूला कुण्डहरू रहेका छन्, र सृष्टिमाता कुण्ड पनि तिनै पवित्र कुण्डको शृंखलाको एक अभिन्न अङ्ग हो।

सृष्टिमाता कुण्ड (कलेआमा) गोसाइँकुण्ड क्षेत्रको एक अत्यन्त महत्वपूर्ण धार्मिक स्थल हो। सन्तानप्राप्ति र बोली फुट्ने जस्ता जनविश्वासले यस कुण्डलाई भक्तजनहरूको विशेष आस्थाको केन्द्र बनाएको छ। गोसाइँकुण्डको पवित्र जलधारासँग जोडिएको यस कुण्डले मातृत्व, सृष्टि र आशीर्वाद को प्रतीकका रूपमा आफ्नो विशिष्ट पहिचान बनाएको छ। हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि यो केवल एक ताल मात्र नभई मनोकामना पूर्तिको पवित्र थलो हो, जहाँ श्रद्धापूर्वक स्नान गर्नाले जीवनका ठूला समस्याहरूको समाधान हुने विश्वास रहिआएको छ।

✦ सृष्टिमाता कुण्ड अर्थात् कलेआमा वरपरको आकर्षणहरू ✦

★ ✦ यो क्षेत्र आस्था, इतिहास, संस्कृति र प्रकृतिको सुन्दर मिश्रण हो – जसले हरेक यात्रूलाई अविस्मरणीय अनुभव प्रदान गर्दछ । ✦

🌟 विशेषताहरू

🌍 विश्व सम्पदा सूची (रामसार) मा सूचिकृत – अन्तर्राष्ट्रिय महत्वको आर्द्रभूमि।
⛰️ नेपालको तेस्रो पर्यटकीय मार्ग – लाङटाङ–हेलम्बु पदयात्रा मार्गको महत्वपूर्ण गन्तव्य।
🏞️ हिमाल, झरना र बहुसंख्यक तालतलैयाको हब – प्राकृतिक सौन्दर्यको खानी।

🕉️ धार्मिक एवं ऐतिहासिक स्थलहरू

🕊️ वीर अमरसिंह थापाको गुफा – इतिहासका एक अद्वितीय पात्रको सम्झनामा रहेको पवित्र गुफा।
🙏 माने, छुर्तेन, गुम्बा र मन्दिरहरू – हिन्दू–बौद्ध समुदायको साझा आस्थाका प्रतीक।
📿 गोसाइँकुण्ड तथा वरपरका १०८ कुण्डहरू – पौराणिक कथा र धार्मिक मान्यताले भरिपूर्ण तीर्थस्थल।

🌿 जैविक विविधता र वन्यजन्तु

🐼 लोपोन्मुख रेडपाण्डा (रातो हाब्रे) अवलोकन – दुर्लभ वन्यजन्तुको प्राकृतिक बासस्थान।
🌲 लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज क्षेत्र – वनस्पति, वन्यजन्तु र चराचुरुङ्गीको अमूल्य भण्डार।
🌺 प्रायः सबै किसिमका लालीगुराँस – रङ्गीचङ्गी फूलका विविध प्रजातिहरू।
🌸 सुगन्धित फूल, धुपी र गोब्रे सल्लो – अद्वितीय वनस्पति सम्पदा।
🌱 लोपोन्मुख जडिबुटीहरूको भण्डार – आयुर्वेदिक महत्वका दुर्लभ वनस्पतिहरू।

🏨 पर्यटकीय सुविधाहरू

🛌 सुविधा सम्पन्न आवास, होटल र लजहरू – हिमाली यात्रामा आरामदायक बसाइ।
🚶 पदयात्रा मार्ग – लाङटाङदेखि हेलम्बुसम्मको रमणीय ट्रेकिङ रुट।
📸 अवलोकन तथा फोटोग्राफीका लागि उत्कृष्ट स्थल – मनोरम दृश्य र अप्रतिम प्राकृतिक छटा।

✦ यो क्षेत्र आस्था, इतिहास, संस्कृति र प्रकृतिको सुन्दर मिश्रण हो – जसले हरेक यात्रूलाई अविस्मरणीय अनुभव प्रदान गर्दछ । ✦

🗺️ स्थानमा पुग्न सकिने मार्गहरूको विवरण

सृष्टिमाता कुण्ड अर्थात् कलेआमा तथा गोसाइँकुण्ड पदयात्राका विभिन्न मार्गहरूको प्रयोग गर्न सकिन्छ

७ वटा यात्रा मार्ग – आस्था, साहस र प्रकृतिको अद्भुत यात्रा

गोसाइँकुण्ड लगायत वरपरका कुण्डहरूमा पुग्ने बाटोहरू जति विविध, उति नै रमणीय छन् । हिमालको काख, घना जंगल, खोलाखण्ड, र पवित्र कुण्डहरूको शृंखला पार गर्दै यात्रा गर्नुपर्ने हुँदा हरेक मार्गको आफ्नै विशेषता, कठिनाई र अनुभव छ । यहाँ ७ वटा प्रमुख मार्गहरू प्रस्तुत गरिएको छ — तपाईंको सुविधा, समय र रुचिअनुसार छान्नुहोस् ।

🧭 छोटो तुलनात्मक सारांश

मार्ग	सुरुवात स्थल	कठिनाई	प्रमुख आकर्षण	समय (अनुमानित)
१	धुञ्चे (रसुवा)	मध्यम	तीर्थयात्रीको चहलपहल, सजिलो	३–४ दिन
२	कालिकास्थान (रसुवा)	मध्यम–कठिन	नौकुण्डको दर्शन	३–४ दिन
३	विदुर (नुवाकोट)	कठिन	जंगल, यार्सागुम्बा क्षेत्र	३–४ दिन
४	शिखरबेंशी (नुवाकोट)	मध्यम	पौराणिक सागरकुण्ड	२–३ दिन
५	बुढानीलकण्ठ (काठमाडौं)	अत्यन्तै कठिन	ऐतिहासिक, शिवपुरी वन	४–५ दिन
६	सुन्दरीजल (काठमाडौं)	कठिन	सूर्यकुण्ड, घना जंगल	४–५ दिन
७	मेलाम्ची (सिन्धुपाल्चोक)	कठिन	शान्त, बौद्ध संस्कृति	४–५ दिन

📍 मार्ग १ : रसुवा जिल्ला सदरमुकाम धुञ्चेबाट

सदरमुकाम धुञ्चे → मिनीगोसाइँकुण्ड (घट्टेखोला) → देउराली → धिम्सा → चन्दनबारी (लाङटाङ जान पनि सकिन्छ) → स्याफ्रुबेंशी → ठूलोस्याफ्रु → फोप्राङ → चन्दनबारी (सिङ्गोम्बा) → चोलाङपाटी → लौरीबिना → </span><strong><span class="">गोसाइँकुण्ड

विशेषता : यो सबैभन्दा लोकप्रिय र व्यवस्थित मार्ग हो। बाटोमा लाङटाङको मनोरम हिमाली दृश्य र तीर्थयात्रीहरूको चहलपहल रहन्छ।
समय : ३–४ दिन (दुवैतिर)
उपयुक्त : पहिलो पटक गोसाइँकुण्ड जाने तीर्थयात्री तथा पर्यटकहरूका लागि।

🏔️ मार्ग २ – कालिकास्थान–लोकिल–नौकुण्ड–गोसाइँकुण्ड

कालिकास्थान → लोकिल → जुरेढुङ्गा → श्यार्मा (वा बिजिली जोङ्ग–सिम्बन्दी हुँदै) → नौकुण्ड → गोसाइँकुण्ड

विशेषता : नौकुण्ड हुँदै जाने यो मार्गले ९ वटा कुण्डहरूको दर्शन गराउँछ, जसले यात्रालाई धार्मिक रूपमा विशेष बनाउँछ।
समय : ३–४ दिन
उपयुक्त : तीर्थयात्री र साहसिक प्रेमीहरूका लागि।

🏔️ मार्ग ३ – विदुर–यार्सा–नौकुण्ड हुँदै

विदुर → चोकदे → लच्याङ → सरमथली → यार्सा → सिम्बन्दी → श्यार्मा → नौकुण्ड → गोसाइँकुण्ड

(वा यार्साबाट सिधै राउचुली–नौकुण्ड हुँदै)

विशेषता : नुवाकोटको बाक्लो जंगल र मनोरम खोलाको आवाजसहितको यात्रा। यार्सा क्षेत्रमा यार्सागुम्बा पाइने हुँदा जडीबुटी अनुसन्धानकर्ताहरूका लागि पनि आकर्षण।
समय : ३–४ दिन
उपयुक्त : प्रकृतिप्रेमी र जडीबुटीका जानकारहरूका लागि।

🏔️ मार्ग ४ – शिखरबेंशी (दुप्चेश्वर) हुँदै

शिखरबेंशी (दुप्चेश्वर) → सागरकुण्ड → नौकुण्ड → गोसाइँकुण्ड

(वा शिखरबेंशी–उर्लेनी–राउचुली–नौकुण्ड हुँदै)

विशेषता : यो मार्ग पौराणिक दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छ। सागरकुण्डको शान्त जलराशिले मन शीतल बनाउँछ।
समय : २–३ दिन (छोटो र रमणीय)
उपयुक्त : मनोकामना लिएर जाने भक्तजनका लागि उत्तम।

🏔️ मार्ग ५ – बुढानीलकण्ठ–दुप्चेश्वर–नौकुण्ड

बुढानीलकण्ठ → शिवपुरी → दुप्चेश्वर → राउचुली → नौकुण्ड → गोसाइँकुण्ड

विशेषता : शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज को घना जंगल पार गर्नुपर्ने यो मार्ग सबैभन्दा पुरानो र पौराणिक मार्ग हो । काठमाडौंबाट सजिलै पुग्न सकिन्छ।
समय : ४–५ दिन (लामो र चुनौतीपूर्ण)
उपयुक्त : आस्थावान् पर्यटक र पदयात्रुहरूका लागि।

🏔️ मार्ग ६ – सुन्दरीजल–सूर्यकुण्ड हुँदै

सुन्दरीजल → चिसापानी → पाटीभञ्ज्याङ (वा तालामराङ–कुटुमसाङ) → मागिनगोठ → ठाडेपाटी → घोप्टे → फेदी → सूर्यकुण्ड → गोसाइँकुण्ड

विशेषता : यो मार्गले सूर्यकुण्ड को दर्शन गराउँछ, जसलाई शिवको अर्को शक्तिको रूपमा मानिन्छ। सुन्दरीजलको चिसो पानी र घना जंगल अविस्मरणीय छन्।
समय : ४–५ दिन
उपयुक्त : ट्रेकिङ र ध्यान–साधनाका लागि प्रसिद्ध।

🏔️ मार्ग ७ – मेलाम्ची पुलबजार–सूर्यकुण्ड–गोसाइँकुण्ड

मेलाम्ची पुलबजार → तार्केघ्याङ → मेलाम्चीगाउँ → ठाडेपाटी → घोप्टे → फेदी → सूर्यकुण्ड → गोसाइँकुण्ड

विशेषता : मेलाम्चीको घना जंगल र चिसो खोलाको आवाजसहितको यो मार्ग सबैभन्दा शान्त मानिन्छ। बौद्ध गुम्बा र छोर्तेनहरूको उपस्थितिले यात्रालाई आध्यात्मिक बनाउँछ।
समय : ४–५ दिन
उपयुक्त : शान्ति र प्रकृतिको खोजीमा हिँड्नेहरूका लागि उपयुक्त।